Ankara ve Eskişehir'de Kuru İklim Bahçecilik: Su Tasarrufu

Ankara'ya taşındığım ilk yıl, İzmir'den getirdiğim ortancayı balkonda kaybettim. Sabah suladım, akşam yapraklar kâğıt gibi kurumuştu. O gün anladım ki İç Anadolu'da bahçecilik, sulama alışkanlığını değiştirmeden yürümüyor. Eskişehir'deki kuzenimle yıllardır aynı şeyi konuşuyoruz: Rüzgâr sürekli, hava kuru, kışın don sert, yazın gündüz-gece sıcaklık farkı büyük. Bu koşullarda kuru iklim bitkiler su tasarrufu ikilisini birlikte düşünmek, "az sula" demekten çok daha fazlasını içeriyor. Aşağıda, altı yıldır iki şehirde denediğim türleri ve sulama kurgularını, hangisini seçeceğine karar vermeye çalışan biri gözüyle anlatıyorum.

Hangi Bitki Grubu Sizin Balkonunuza Uyar?

Kuru iklim demek sadece kaktüs demek değil. Ben üç ayrı grubu ayrı ayrı denedim ve aralarındaki fark, su faturasından çok bakım stresinde ortaya çıktı.

Sukulentler: En bağışlayıcı başlangıç

Echeveria, sedum ve haworthia türleriyle başladım. Ankara'nın güneybatı cepheli balkonunda sedumları yazın on günde bir suladım, hiçbiri şikâyet etmedi. Sukulentlerin avantajı, hata payının yüksek olması: Bir hafta seyahate çıksanız yapraklar hafif buruşur, döndüğünüzde toparlanır. Dezavantajı ise kış. Eskişehir'de dışarıda bıraktığım echeveria'lar donda çürüdü; sedum ve sempervivum ise açıkta kışı çıkardı. Yani sukulent alırken "yazlık mı, yıl boyu dışarıda mı" sorusunu satın alma anında sormak gerekiyor.

Kaktüsler: Az su, çok sabır

Kaktüs tarafında opuntia (dikenli incir) ve echinopsis benim için en dayanıklıları oldu. Opuntia'yı Ankara'da toprağa doğrudan diktim, üçüncü yılda kendi kendine çoğaldı ve neredeyse hiç sulama istemedi. Ama kaktüs büyümesi yavaş; hızlı sonuç bekleyen biri için tatmin edici değil. Bir de dikenler var: Çocuklu veya kedili evde geçiş yollarına koymak sorun çıkarıyor. Ben saksıları korkuluk hizasında, ulaşılamayan rafa aldım.

Bozkır çokyıllıkları: Az konuşulan en akıllı seçenek

Asıl sürprizim lavanta, kekik, adaçayı, santolina ve dekoratif buğday otları oldu. Bunlar teknik olarak çöl bitkisi değil, Akdeniz-bozkır kökenli. Kökleri derine gidiyor, ikinci yıldan sonra Ankara yazında iki haftada bir sulamayla yetiniyorlar, kışın da donmuyorlar. Üstelik kekiği mutfakta kullanıyorum. Balkon sebzeciliğine ilgi duyanların çoğu domatesle başlıyor ama ben artık "önce kuru sever aromatikler" diyorum; başarı hissi daha çabuk geliyor.

Su Tasarrufu Aslında Toprakta ve Zamanlamada Başlıyor

Bitkiyi doğru seçtiğinizi varsayalım; suyu asıl kurtaran şey saksının içindeki karışım ve sulama saatidir. Bunu iki sezon boyunca yanlış yaparak öğrendim.

Drenaj mı, su tutma mı? İkisi birden

Ankara ve Eskişehir topraklarının çoğu killi. Killi toprağa sukulent dikince su yüzeyde bekliyor, kök boğuluyor; kuruduğunda ise taş gibi çatlıyor. Benim yerleştiğim oran şu: bir ölçek bahçe toprağı, bir ölçek iri kum veya perlit, yarım ölçek elenmiş kompost. Kompost su tutuyor ama havalandırmayı bozmuyor. Evde kompost yapmaya başladıktan sonra bu karışımın maliyeti ciddi düştü. Kum ve killi topraklarla uğraşan herkesin ilk yatırımı, saksı sayısını artırmak değil, karışımı düzeltmek olmalı.

Malç: Gördüğüm en ucuz tasarruf

Saksı yüzeyine 2–3 cm çakıl veya iri mineral malç koyduğumda sulama aralığım gözle görülür şekilde uzadı. Sukulent ve kaktüste mineral malç kullanıyorum, çünkü gövde dibini kuru tutuyor ve çürümeyi engelliyor. Lavanta ve kekikte de aynısını yapıyorum. Organik malç (kabuk, saman) sebze bölümünde işe yarıyor ama kuru sevenlerin boğazında nem tutunca sorun çıkarıyor.

Ne zaman, ne kadar?

Kural olarak seyrek ama bol suluyorum. Yüzeysel günlük sulama, kökü yukarıda tutuyor; bitkiyi bana bağımlı yapıyor. Suyu saksı altından akana kadar veriyorum, sonra toprak parmağımın iki boğumuna kadar kuruyana dek bekliyorum. Saat olarak sabah erken tercihim; akşam sulamada Eskişehir'in serin gecelerinde nem uzun süre kalıyor ve mantar başlıyor. Uzun tatile çıkanlara damlama sistemlerini öneriyorum ama kuru iklim bitkilerinde zamanlayıcıyı çok sık kurmak en yaygın hata; otomatik sulama karşılaştırmalarına bakarken "günde bir" ayarını gördüğünüzde bunu üç günde bire çekin.

Karar aşamasındaysanız benim önerim şu: Balkonunuzun bir yarısına sedum ve sempervivum, diğer yarısına lavanta-kekik grubunu koyup bir sezon