Evde Kompost Yapmanın Kolay Yolu

Mutfak tezgahımın altında duran o küçük kapaklı kova, bahçeyle ilgili yaptığım en ucuz ve en çok işe yarayan yatırım oldu. İlk yılımda çay posasını, yumurta kabuklarını, kabak kabuklarını çöpe atıp sonra da market rafında torbalanmış organik gübreye para vermenin ne kadar tuhaf olduğunu geç fark ettim. Kompost yapmaya başladıktan sonra iki şey değişti: çöp poşetim hafifledi, saksı toprağım koyulaştı.

Bu yazıda süslü tarifler vermeyeceğim. Üç farklı sistemi kendi balkonumda ve arka bahçemde denedim, ikisinde başarısız oldum, sonunda oturan bir düzen kurdum. Karar aşamasındaysanız asıl merak ettiğiniz şeyin "hangisi bana uyar" olduğunu biliyorum; o yüzden farkları abartmadan, yaşadığım haliyle anlatacağım.

Kompost Kutusu Seçimi: Üç Sistemi Yan Yana Denedim

Kompost kutusu mutfak atığı dönüşümünde işin kalbi. Yanlış hacimde ya da yanlış havalandırmada bir kap, size haftalar boyunca ekşi kokan bir çamur üretir; doğru olanı ise haftada bir karıştırmaktan fazlasını istemez. Alan miktarınız ve sabrınız hangi sistemi seçeceğinizi belirliyor.

Plastik bidon (benim balkon çözümüm)

İlk denemem 60 litrelik kapaklı bir plastik bidondu. Yan yüzeylerine matkapla bol delik açtım, altına damlama tepsisi koydum. Balkonda ya da apartman aralığında yaşayanlar için en makul giriş noktası bu. Avantajı: fare girmez, koku kapakla kontrol altında, taşınabilir. Dezavantajı: hacim küçük olduğu için içi çabuk ısınmaz, olgunlaşma uzar. Ben ortalama 4-5 ay beklediğimi hatırlıyorum. Karıştırmak için uzun bir el çapası kullandım; bahçe araçları setinizde uzun saplı bir kültivatör varsa yeni bir şey almanız gerekmiyor.

Ahşap kasa veya açık yığın

Bahçeye geçtikten sonra paletlerden bir metre küp civarında kasa yaptım. Aradaki fark inanılmazdı: kütle büyüdüğü için içeride sıcaklık yükseldi, yaz aylarında elimi soktuğumda ılıklığı hissediyordum. Yabani ot tohumları ve hastalıklı yapraklar bu sıcaklıkta zarar görür. Buna karşılık açık yığın kedi, kuş ve kemirgen ilgisi çeker; ben üstünü kalın karton ve eski bir hasırla kapatarak çözdüm. Killi bahçe toprağı üzerinde çalışıyorsanız yığının altına birkaç parmak kalınlığında kaba dal serin, drenaj olmadan taban yapış yapış oluyor.

Solucan kompostu ve bokashi

Solucan kutusunu kışın mutfak balkonunda denedim ve en temiz sonucu o verdi. Solucan gübresi, saksı bitkilerinin fide dönemi için elimdeki en kaliteli malzeme; tohum ekmek mi hazır fide almak mı diye düşünürken tohumdan gitmeye karar verdiysem büyük ölçüde bu yüzden. Ama solucan bakımı bir canlı sorumluluğu: aşırı sıcak, tuz, sirke ve narenciye onları öldürüyor. Bokashi ise tam anlamıyla kompost değil, fermente ön işlem; küçük dairede kokusuz çalışıyor ama sonunda o hamuru gömecek bir toprak ya da kompost yığını gerekiyor.

Mutfak Atığını Doğru Beslemek: İşin Asıl Püf Noktası

Kutu ne olursa olsun, başarısızlıkların neredeyse tamamı içine ne koyduğunuzla ilgili. Benim iki başarısız denemem de aynı hatadan kaynaklandı: sadece mutfak atığı attım, kuru malzeme eklemedim.

Yeşil ve kahverengi dengesi

Mutfaktan gelen her şey "yeşil", yani nemli ve azotlu: sebze kabukları, meyve artıkları, çay ve kahve posası, solmuş yapraklar. Bunun yanına "kahverengi" gerekiyor: kuru yaprak, parçalanmış karton, gazete, talaş, kuru saman. Ben gözle ölçüyorum; bir kova mutfak atığına iki kova kadar kuru malzeme. Sonbaharda topladığım yaprakları bir çuvala doldurup kış boyunca oradan kullanıyorum, bu tek alışkanlık kompostumu kurtardı.

Kutuya koymadıklarım

• Et, kemik, balık, süt ürünleri — koku ve hayvan davetiyesi
• Yağlı yemek artıkları, kızartma yağı
• Kedi kumu ve evcil hayvan dışkısı
• Hastalıklı bitki gövdeleri — küçük yığında sıcaklık yeterli olmuyor, bitki hastalıklarını ertesi yıl geri getirmenin en kolay yolu bu
• Tohumlanmış yabani otlar
• Narenciye kabuğunu solucan kutusuna koymuyorum, kasada sorun olmuyor ama iri kabukları ikiye böldüm

Koku, sinek ve nem ayarı

Ekşi bir koku alıyorsam suçlu her zaman fazla nem ve sıkışma. Bir tutam karton ve iyi bir karıştırma iki günde düzeltiy