Ay Ay Bahçe Planlama ve Tohum Takvimi
Bahçeyle ilk yılım tam bir hayal kırıklığıydı. Nisan başında heyecanla domates fidelerini toprağa dikmiş, iki hafta sonra hepsinin don yüzünden karardığını görmüştüm. O gün anladım ki bahçecilikte en pahalı hata, yanlış bitki seçmek değil; yanlış zamanda ekmek. O yüzden artık her kasım ayında oturup gelecek sezonun takvimini çıkarıyorum, tohum paketlerini aylara göre ayırıyorum. "Bahçe takvimi ne zaman ne ekilir" sorusunun tek bir cevabı yok çünkü cevap sizin bulunduğunuz yere, hatta balkonunuzun cephesine göre değişiyor. Aşağıda kendi denemelerimden çıkardığım planlama yöntemini ve ay ay tabloyu paylaşıyorum.
Takvimi Kurmadan Önce Bölgenizi Doğru Okumak
Aynı tohum paketi Antalya'da şubatta, Erzurum'da mayısta ekilir. İnternette bulduğunuz genel takvimleri olduğu gibi uygularsanız benim ilk yılımda yaşadığım kaybı yaşarsınız. Ben planı üç veriyle kuruyorum: son don tarihi, toprak sıcaklığı ve bulunduğum yerin mikro kliması.
Son Don Tarihini Kendi Notlarınızdan Çıkarın
Bahçe defterine her yıl "ilk don" ve "son don" tarihini yazıyorum. Üç yıllık kayıt bile size resmi verilerden daha isabetli bir ortalama veriyor, çünkü sokak seviyesindeki durumu ölçüyorsunuz. Kaba bir çerçeve şöyle: Akdeniz ve Ege kıyılarında son don genelde şubat sonu–mart başı, İç Anadolu'da nisan ortası, Doğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde mayıs ortasına kadar sarkabiliyor. Sıcağı seven her bitki (domates, biber, patlıcan, kabak, fasulye) bu tarihten sonra dışarı çıkar. Serinliği seven her bitki (marul, ıspanak, bezelye, turp, roka) bu tarihten önce ekilebilir.
Hava Değil, Toprak Sıcaklığı Karar Verir
Bir bahar günü hava 20 dereceyi gördüğünde herkes bahçeye koşuyor ama tohum havayı değil toprağı hissediyor. Mutfak termometremi saplayıp 5 cm derinlikte ölçüyorum: yapraklılar için 8-10 derece yeterli, fasulye ve mısır için 15, domates-biber kökü için 18 derece istiyorum. Toprak soğukken ekilen tohum çürüyor ya da haftalarca çimlenmeden bekliyor. Bu ölçüm alışkanlığı, aldığım en iyi bahçe aletinden daha çok işime yaradı; alet seti seçimini anlattığım sayfada da bu küçük termometreyi listeye eklemiştim.
Balkon ve Kapalı Alan Farkı
Güney cepheli balkonum bahçemden yaklaşık 2-3 hafta önde gidiyor; duvarın ısı depolaması sayesinde marulu şubatta ekebiliyorum. Kuzey cephede ise tam tersi, her şey gecikiyor ve yaz sebzesi hiç tutmuyor. Bu yüzden balkonda üretim yapacaksanız kendi takviminizi bahçeden ayrı tutun, gölgeli alanlar için ayrı bitki listesi kurun. Balkon sebzeciliğine yeni başlayanlar için hazırladığım rehberde saksı hacminin de olgunlaşma süresini etkilediğini anlatmıştım: 5 litrelik saksıdaki domates, 30 litrelikten daima geç kalıyor.
Ay Ay Ekim ve Hasat Planı
Aşağıdaki tablo ılıman iklim (Ege–Akdeniz–Marmara kıyıları) için hazırlandı. İç Anadolu için tüm satırları 2-3 hafta ileri, yüksek rakımlı doğu bölgeleri için 4-6 hafta ileri kaydırın. Karadeniz'de yaz kuraklığı sorun olmadığı için yaz ekimlerinde daha rahatsınız.
| Ay | İçeride/serada ekim | Doğrudan toprağa ekim | Hasat |
|---|---|---|---|
| Ocak | Biber, patlıcan, kereviz | — | Pırasa, lahana, ıspanak |
| Şubat | Domates, marul, soğan | Bezelye, bakla (kıyıda) | Karalahana, kışlık marul |
| Mart | Kabak, salatalık, fesleğen | Turp, roka, havuç, maydanoz | Bezelye filizi, ıspanak |
| Nisan | Kavun, karpuz | Fasulye, pancar, mısır | Marul, turp, roka |
| Mayıs | — | Domates/biber fidesi dikimi, kabak | Bezelye, çilek, turp |
| Haziran | — | Taze fasulye ikinci parti, mısır | Salatalık, kabak, erken domates |
| Temmuz | Sonbahar lahanaları | Fasulye son parti, pazı | Domates, biber, patlıcan |
| Ağustos | Marul, brokoli | Havuç, turp, ıspanak | Yaz sebzeleri tam hız |
| Eylül | — | Kışlık ıspanak, tere, kuzukulağı | Domates son turu, biber |
| Ekim | — | Sarımsak, kışlık soğan, bakla | Pazı, brokoli, havuç |
| Kasım | — | Yeşil gübre (fiğ, çavdar) | Lahana, pırasa, ıspanak |
| Aralık | Tohum siparişi, plan | — | Pırasa, karalahana |
Kış: Ekim Yok, Hazırlık Var
Aralık–ocak benim için toprakla değil kağıtla geçen dönem. Geçen sezonun not